تبلیغات
 تحقیق و پژوهش در آموزش و پرورش - رفتار قاطعانه و رفتار پرخاشگرانه

رفتار قاطعانه و رفتار پرخاشگرانه

 برخی از روانشناسان پرخاشگری را رفتاری ذاتی و برخی آن را رفتاری آموخته شده به حساب می آورند. به اعتقاد فروید، پدر علم روانكاوی، پرخاشگری رفتاری ذاتی است. این بدان معناست كه انسانها ذاتاً میل به تخریب و نمایش رفتارهای تهاجمی دارند. چنانچه بتوان پرخاشگری را به مسیر سالمی همانند انواع بازی ها، ورزش هایی چون دارت و بوكس و مشاغلی چون جراحی هدایت نمود ، می توان از تاثیرات مخرب آن در امان بود. اما چنانچه نتوان راهی برای تخلیه پرخاشگری پیدا كرد، این نیروی غریزی قوی خود را به صورت رفتارهایی چون قتل، ضرب و شتم، خودكشی، جنگ و نظایر آن نشان می دهد. برخی دیگر از روانشناسان با رد ذاتی بودن پرخاشگری معتقدند كه پرخاشگری محصول یادگیری محیط اجتماعی است. نحوه برخورد والدین با نیازهای کودک، وجود الگوهای نامناسب، تقبیح نكردن رفتار پرخاشگرانه، تشویق رفتار پرخاشگرانه و تنبیه از سوی والدین و مربیان از جمله مواردی است كه می تواند به شكل گیری و تقویت رفتارهای پرخاشگرانه دامن بزند.

روانشناسان بر اساس نتیجه و پیآمد یك رفتار پرخاشگرانه و یا بر اساس اهداف و مقاصدی كه رفتار پرخاشگرانه بدان منظور شكل می گیرد، پرخاشگری را تعریف می كنند.

نتیجه و پیآمد رفتارهای پرخاشگرانه قابل رویت است، خواه پرخاشگری به صورت فیزیكی (همانند كتك زدن) باشد و خواه به صورت پرخاشگری لفظی همانند دشنام دادن و خواه در قالب ضایع كردن حقوق دیگران مانند تصاحب چیزی به زور.

چنانچه پرخاشگری را بر حسب هدف تعریف كنیم، می توانیم به دو نوع پرخاشگری یعنی پرخاشگری وسیله ای و پرخاشگری خصمانه اشاره كنیم. منظور از پرخاشگری وسیله ای آن است كه فرد و بالاخص كودكان برای دست یافتن به خواسته و هدف خود به پرخاشگری متوسل می شوند. در پرخاشگری خصمانه، فرد بر اساس عواطف خصمانه و خشونتی كه در خود احساس می كند، تلاش می كند تا به فرد مقابل خود آسیب برساند.

افرادی كه دارای سبك پرخاشگرانه در برقراری ارتباط با دیگران هستند، معتقدند كه همیشه حق با آنهاست و این دیگران هستند كه اشتباه می كنند یا چیزی را نمی دانند. بنابراین، آمرانه رفتار می كنند، با كلام یا رفتار خود به دیگران حمله می كنند و از اینكه سایرین را تسلیم خود نمایند احساس قدرت و لذت می كنند. در واقع، آنها از هر فرصتی برای قدرت طلبی استفاده می كنند. این قبیل افراد به جای آنكه به رفتارهای كلامی و غیر كلامی دیگران توجه كنند، به ذهنیت و خیال پردازی خود مشغول می شوند. بنابراین، شنونده خوبی به شمار نمی روند و سعی می كنند در دنباله روی از ذهنیت خود كلام یا كارهای دیگران را مرتباً قطع كنند. نتیجه این رفتار چیزی نیست جز اینكه خیره وار به دیگران چشم بدوزند تا بتوانند از آنها نقطه ضعفی بگیرند. انتقاد پذیر نیستند و دیگران را مقصر دانسته، سعی در تحقیر آنان با لحنی تند و پرخاشگرانه دارند. آنها به همه چیز از موضع برنده - بازنده نگاه می كنند.

رفتار پرخاشگرانه آنها دیگران را به تسلیم، اطاعت، دروغگویی، پنهان كاری، گوشه گیری و تقلب وا می دارد. برخی افراد ممكن است با آنها مثل خودشان برخورد كنند و در حالیكه بی طاقت و كم حوصله شده اند، مقابله به مثل كنند.

پرخاشگری با رفتار جرأت مندانه یا قاطعانه متفاوت است. افرادی كه با استفاده از سبك رفتاری جرأت مندانه به برقراری ارتباط با دیگران می پردازند، تلاش می كنند تا با ابراز صریح و صادقانه احساسات و افكار خود و با در نظر گرفتن حقوق مسلم خود به اهدافشان برسند.

حقیقت آن است كه برخی از ما بیش از دیگران رفتار قاطعانه را از خود بروز می دهند و بعضی افراد هم در اعمال چنین رفتارهایی احساس ضعف و ناتوانی می كنند. رفتار قاطعانه در روابط بین فردی كاربرد زیادی دارد. بنابراین، در برقراری روابط بین فردی است كه می توان به نقش مهم رفتار قاطعانه پی برد. البته افراد در تنهایی و خلوت نیز نیاز دارند تا در برخورد با تعارضها، احساسات، خواسته ها و افكار خود رفتاری قاطعانه داشته باشند. رفتار قاطعانه رفتاری است كه بدان وسیله بتوان احساسات، افكار و گفتار خود را صادقانه و با صراحت بیان نمود. در چنین شرایطی افراد باید بدانند كه هدف از بیان صریح و صادقانه احساسات و افكار، توهین و آسیب به فرد مقابل نیست. هنر ابراز رفتار قاطعانه آن است كه بتوان احساسات و آسایش فرد مقابل را نیز در نظر گرفت. بنابراین، هدف از یادگیری و ابراز رفتار قاطعانه آن است كه بتوان از حقوق خود دفاع كرد، بی آنكه به حقوق قانونی، اجتماعی، روانی و عاطفی دیگران تجاوز نمود.

اما سوال این است كه آیا رفتار قاطعانه به ما می آموزد كه هر احساسی را آزادانه بیان كنیم؟ آیا در ابراز  احساساتی چون خشم و پرخاشگری یا اضطراب می توانیم قاطعانه رفتار كنیم؟

حقیقت این است كه رفتاری قاطعانه است كه بدان وسیله از ابراز احساساتی چون خشم و پرخاشگری یا اضطراب خودداری شود. بنابراین، ابراز آزادانه و صریح خشم و پرخاشگری یا اضطراب در مقوله رفتارهای قاطعانه نمی گنجد. اگر قرار باشد احساسات پرخاشگرانه و ترس و اضطرابهای خود را در روابط بین فردی اعمال كنیم، رفتاری سالم را در معرض دید و قضاوت دیگران نگذاشته ایم.

افرادی كه رفتار قاطعانه ای از خود بروز می دهند، معتقدند كه هم خود و دیگران موجوداتی ارزشمند و صاحب حق هستند. لذا، به امور از موضع برنده- برنده نگاه می كنند. آنها احساسات و انتظارات خود را به خوبی می شناسند و تلاش می كنند بر مبنایی واقعی عمل كنند. بنابراین، می كوشند تا در حالی كه مراقب احساسات و جایگاه افراد هستند، در اولین فرصت اثر گفتار و رفتار دیگران را بر خود به گونه ای مستقیم و صادقانه ابراز نمایند. آهنگ صدای این افراد مناسب و حاكی از احترام به خود و فرد مقابل است. آنها جملات و عبارات خود را با "پیام من" یعنی ضمیر اول شخص بیان می كنند، همانند "من احساس می كنم كه ...."و " به نظر من ....".  آنها تلاش می كنند تا در همان زمانی كه با مشكل روبه رو می شوند با یك برنامه ریزی مناسب و اجازه عدم ظهور احساسات و افكار منفی، مشكل خود را با فرد مقابل مطرح نموده و آن را بر طرف نمایند. لذا، پیآمد این رفتارهای كلامی و غیر كلامی بر خود و سایرین، افزایش عزت نفس، انگیزه، برقراری تعامل، رضایت و آرامش است.


رفتار قاطعانه و رفتار پرخاشگرانه، رفتار پرخاشگرانه، پرخاشگری، پرخاشگری وسیله ای و پرخاشگری خصمانه، پرخاشگری وسیله ای، پرخاشگری خصمانه، تعریف پرخاشگری




طبقه بندی: مقالات روانشناسی و مشاوره،
برچسب ها: رفتار قاطعانه و رفتار پرخاشگرانه، رفتار پرخاشگرانه، پرخاشگری، پرخاشگری وسیله ای و پرخاشگری خصمانه، پرخاشگری وسیله ای، پرخاشگری خصمانه، تعریف پرخاشگری،
تاریخ: جمعه 8 خرداد 1394 | نویسنده: | نظرات

.: