تبلیغات
 تحقیق و پژوهش در آموزش و پرورش - نمونه اقدام پژوهی در آموزش و پرورش / راه های مقابله با ترس و اضطراب در دانش آموزان

نمونه اقدام پژوهی در آموزش و پرورش / راه های مقابله با ترس و اضطراب در دانش آموزان

چكیده:

در اوایل سال تحصیلی 89- 88 در بین دانش آموزان پایه پنجم متوجه شدم كه یكی از دانش آموزانم در كلاس درس فعال نیست و اگر از او پرسیده می شد شدت ترس و اضطراب در او به حدی بود كه شروع به گریه و زاری می كرد.

تصمیم گرفتم كه با مدیر مدرسه و دیگر همكاران و خانواده (زینب) در این زمینه صحبت كنم و ریشه ی اصلی این اضطراب را در او پیدا كنم با توجه به این كه  این اضطراب یا ریشه در محیط مدرسه داشت یا در محیط خانواده باید امنیت و آرامش روحی را در محیط های مذكور از طریق دادن مسئولیت – تشویق و ... فراهم می كردم.

بعد از مدتی نتایج روش های به كاربرده شده به وضوح در دانش آموز قابل مشاهده بود و وضعیت درسی و روحی او بهتر از گذشته شد.

مقدمه:

از زمان تولد تا هنگام مرگ هر انسانی در موقعیت های گوناگون بالندگی درگیر مسائل و مشكلاتی   می شود كه به نحوی روان او را متأثر می سازد. از جملة این مسائل می توان ترس و اضطراب را نام برد كه در تمام دوره های زندگی ممكن است بر انسان چیره شود.

بخشی از رشد كودك، متضمن آموختن و كنترل اضطراب و ترس است، كودكان ترس های بسیاری دارند و ممكن است برخی از آن ها در بزرگسالی هم دچار ترس باشند. اما بسیاری از استرس های و اضطرابهای دوران كودكی در اثر گذشت زمان و تجربه از بین می روند و تنها بخشی از آنها تغییر شكل می دهد و بصورت نیرویی مؤثر در رفتار درمی آیند. اما ترس و اضطراب به یك مفهوم نیستند، ترس علت و موقعیت مشخص دارد و در اكثر موارد، كاربرد و تأثیر مثبت دارد . مثلاً كودكان با وجود ترس می تواند از جان خود حفاظت كنند. اما اضطراب هم كاركرد مثبت دارد و هم كاركرد منفی. یا به عبارت بهتر، احساس اضطراب تا یك جای خاص كاركرد افراد را بهتر می كند و از یك جایی به بعد، افزایش اضطراب باعث افت كاركرد می شود.

تفاوت دیگری كه اضطراب با ترس دارد این است كه علت شفاف و واضحی برای اضطراب نمی توان یافت. اگر چه برای برخی افراد، اضطراب ناشی از موقعیت خاصی است كه در آن قرار می گیرند (در یك جمع جدیدی از انسان ها، زمان امتحان هنگام جدایی از خانواده و ...) اما در هیچ یك علت بیرونی دلیل قابل استناد و ملموس برای این نگرانی و اضطراب وجود ندارد . بلكه تصور فرد نسبت به این موقعیت ها مثبت نیست.

تعریفی از اضطراب:

اضطراب عبارت از ترس فرد از نتایج مجهول مربوط به آینده كه گاهی تفكر و اعمال گوناگون را به تعویق می اندازد و یا از دیدگاهی دیگر می توان گفت كه اضطراب شامل احساس عدم اطمینان درماندگی و برانگیختگی فیزیولوژیكی است. به طور كلی اضطراب یك احساس منتشر، بسیار ناخوشایند و اغلب مبهم دلواپسی است كه با یك یا چند حس جسمی مانند احساس خالی شدنِ سردل، تنگی قفسه سینه، تپش قلب، تعرق؛ سردرد و ... همراه است از دیگر علایم مربوط به اضطراب می توان به عصبی بودن، تنش، احساس خستگی، بی خوابی، لرزش، تنگی نفس، بی حالی، اشكال در تمركز حواس، تپش قلب، تكرار ادرار، سرگیجه و گوش به زنگ بودن اشاره كرد.

توصیف وضعیت موجود:

9سال است كه مشغول به تدریس در آموزش و  پرورش در مقطع ابتدایی هستم سابقه سال های تدریس در پایه پنجم را دارم. در طول این مدت همیشه سعی كرده ام نسبت به شاگردانم احساس مسئولیت داشته باشم، در سال تحصیلی 89-88 در دبستان شهید كوشكی(2) از توابع شهرستان كوهدشت مشغول به تدریس در پایه پنجم شدم. در این كلاس 23 دانش آموز مشغول به تحصیل بودند؛ طبق روال هر سال روزهای ابتدای سال تحصیلی جدید را به ارزش ورودی دانش آموزان پرداختیم تا حدودی از وضعیت درسی دانش آموزان آگاه شدم. در این بررسی و ارزش یابی متوجه شدم كه هر وقت به یكی از دانش آموزان به اسم زینب (اسم مستعار) تكلیفی می دادم یا سوالی می پرسیدم با ترس و لرز می گفت كه امروز امادگی ندارد و فردا از روی متن می خواند و هر وقت علتش را جویا شدم با گریه و زاری التماس می كرد كه امشب حتما می خوانم مدتی همین روال  گذشت و دانش آموز تغییری نكرد و متوجه شدم این دانش اموز دارای اضطراب شدید و با توجه به مسئولیت ها در قبال او احساس  می كردم تصمیم گرفتم كه در صورت  رفع مشكل او برایم.

طرح و بیان مساله:

بسیارند دانش آموزانی كه به خاطر ترس از مدرسه و معلم و ناظم و ... در دوره های مختلفی از درس و تحصیل عقب افتاده اند و در مقاطع مختلف زندگی به خاطر ترس های كه سركوب نشده اند با شكست مواجه می شوند. چه بسا دانش آموزی  به دلایل مختلف از مدرسه یا عوامل دیگر می ترسد و نمی تواند  در زندگی موفق باشد. بعضی دانش اموزان استعدادهای درخشانی دارند كه اگر شكوفا نشوند (به دلایل مختلف) در زندگی با شكست مواجه شده و نمی توانند مراحال موفقیت را طی كنند. وظیفه معلمین این است كه این ترسها و اضطراب ها را شناخته و در صدد سركوب آنها بر آییم، چون مقطع ابتدایی از دوره های مختلف تحصیلی  یكی از دوره های مهم  و شاید بتوان گفت مهم ترین دوره می باشد كه اگر دانش آموزان و عوامل موثر بر روحیه آنها و مسائل و مشكلات مختلف آنها بیان و رفع نشود در دوره های دیگر   زندگی به مراتب با مشكلات  بیشتری روبروی خواهند شد. در این تحقیق ما مشكل یكی از دانش آموزان را بررسی می كنیم و سعی بر این است كه هرچه بهتر ترس و اضطراب را در وجود این دانش آموز از بین ببریم، امید است این كار بتواند مقدمه ای باشد برای شناسایی مشكلات دانش آموزان دیگر.

*گرد آوری اطلاعات ( شواهد 1):

برای حل این مشكل تصمیم گرفتم موضوع را با مدیر مدرسه و دیگر معلمان و همچنین خانواده زینب در میان گذاشتم و حتی با بعضی از دانش آموزان كه احساس كردم كمی به او نزدیك هستند سؤالاتی در مورد زینب پرسیدم اما جواب قانع كننده ای از آنها نگرفتم آنها اظهار داشتند كه زینب چند سالی است كه این وضعیت را دارد و گوشه گیر است.

در جلسه ای كه با مدیر مدرسه و دیگر معلمان داشتم آنها نیز مدعی شدند كه خیلی سعی كرده اند اما فایده ای نداشته و خانواده اش نیز حاضر به همكاری با آنها نشده اند.

من هم با كمك مدیر مدرسه تصمیم گرفتم كه مسئله را به طور جدی پی گیر شوم علت این اضطراب و همچنین راه حل های مناسبی را برای رفع آن پیدا كنم تا وظیفه خود را به عنوان یك معلم در قبال او انجام داده باشم. از زینب خواستم كه اولیاء خود را به مدرسه بیاورد ولی او از این كار خودداری كرد پس مجبور شدم خود به دیدار آنها بروم و از نزدیك با آنها صحبتی داشته باشم. بعد از صحبت هایی كه با مادر زینب داشتم متوجه شدم كه زینب در خانه آرامش چندانی ندارد چون پدر و مادرش با هم مشكل دارند و محیط خانه آنها محیطی پر از مشاجره و بحث و جدال است چند جلسه ای با پدر و مادر زینب در این مورد گفتگو كردم و از پیامدهایی كه بعداً ممكن است گریبانگیر زینب و دیگر فرزندان آنها شود برای آنها صحبت كردم و به آنها گفتم به جای مشاجره ایجاد تنش و بر هم ریختن آرامش خانواده می توانند مشكلات خود را به دور از چشم فرزندان با یك گفتگوی ساده برطرف نمایند آنها نیز قبول كردند كه در این زمینه اشتباه كرده اند و من بعد سعی بر جبران آن می كنند.

* تجزیه و تحلیل داده ها:

پس از جمع آوری اطلاعات مورد نیاز در مورد وضعیت خانوادگی و چگونگی برخورد او با دیگر  دانش آموزان و معلمان وضعیت درسی زینب باید علل ایجاد چنین اضطرابی را كه ممكن است باعث ایجاد اختلال رفتاری در زینب شده بود را فهرست وار می نوشتم و سعی بر جبران آنها می كردم البته برای این كار، باید از دیگر دانش آموزان، مدیر مدرسه و خانواده زینب كمك می گرفتم كه آنها نیز حاضر به همكاری با من شدند.

* خلاصه یافته های اولیه:

پس از مطالعات انجام شده و صحبت های به عمل آمده نتایج زیر را بدست آوردیم.

- اینكه اضطراب می تواند ریشه در یكی از مورد زیر داشته باشد:

1- حالات درونی فرد و انگیزه های ناخودآگاه

2- ناتوانی فرد در مقابله با فشارهای محیطی

3- احساس جدایی یا طرد شدن

4- احساس فقدان و یا از دست دادن حمایت های عاطفی

5- تغییرات ناگهانی محیطی یا حوادث غیر منتظره

6- یادگیری در منزل و محیط مثل یادگیری اضطراب ها و ترس های والدین

7- افكار و عقاید غیرمنطقی، غلط و اغراق آمیز در مورد خطرات موجود و موقعیت های مثل امتحان و ...

ویژگی راههای پیشنهادی برای تغییر:

برای این منظور كلیه ی وظایف تعیین شده هم برای زینب به عنوان كسی كه دچار اضطراب شده. من به عنوان معلم و مدیر مدرسه و خانواده زینب و حتی دوستان او پس نتیجه ای كه حاصل می شد به همكاری افراد گفته شده بستگی داشت.

چگونگی اجرای راه جدید:

با توجه به وظایف گفته شده به كمك مدیر مدرسه و دانش آموزان د محیط كلاس فضایی ایجاد كردیم كه دانش آموز (زینب) در آن احساس امنیت و آرامش كند. با گروهبندی نمودن دانش آموزان و تقویت ارتباط مؤثر بین دانش آموزان و ایجاد فضایی آرام و صمیمی در كلاس و نزدیك شدن هر چه بیشتر به دانش آموزان، دادن مسئولیت به زینب شور و اشتیاق بیشتری برای وجود كلاس نشان می داد.

*گرد آوری اطلاعات (شواهد 2):

گرچه از رفتار و اظهار دانش آموزان پیدا بود كه تغییر و تحولی در دانش آموز مورد نظر به وجود آمده است برای این كه دقیقاً مشخص شود كه روشهای به كار گرفته شده مؤثر بوده است یا نه تصمیم گرفتم درباره ی آنچه انجام داده ام اطلاعات عینی و مؤثق جمع آوری كنم.

1-     ارزشیابی از درس های تدریس شده

2-     مقایسه ی نمرات دانش آموز مورد نظر پیش از آموزش و پس از آن

3-     نظرخواهی از دانش آموزان و اولیاء دانش آموز مورد نظر درباره روش های جدید و نتایج آن

4-     نظرخواهی از افراد اهل فن درباره نمونه ما و گزارش ها و روش های به كار گرفته شده

5-     جواب دادن به سؤالات با اعتماد به نفس كامل در حضور دانش آموزان و دیگر كاركنان مدرسه

شواهد به دست آمده نشان داد كه روش ها مؤثر بوده و همه ابراز رضایت نمودند

* چگونگی ارزیابی راه حل جدید:

پس از مشخص شدن وظایف مربوط و به كارگیری آن در بهبود بخشیدن به وضعیت زینب پس از مدتی تغییر رفتار در زینب  قابل مشاهده بود.

-        به طوری كه وضعیت درسی زینب روز به روز بهتر می شد

-        در بحث ها كلاسی و فعالیت های محوله مشتاقانه شركت می كرد

-         دانش آموز اعتماد به نفس را در خود پیدا كرد

-        مسئولیت هایی كه در كلاس به او داده می شد به نحو احسن انجام می داد

-        رابطه اش با دوستانش روز به روز صمیمی تر می شد

-        از آن شخصیت گوشه گیر و مضطرب كه قبلاً بود حال به یك شخصیت شاد و با انگیزه تبدیل شده بود

-        پدر و مادرش مرتباً وضعیت درسی او را جویا می شدند و در جلسات اولیاء مربیان شركت می كردند

-        با توجه به وضعیت ایجاد شده در زینب مشخص بود كه پدر و مادرش نیز در این زمینه همكاری لازم را داشته اند و محیط خانه را به یك محیط آرام و صمیمی تبدیل كرده بودند

      -         دانش آموز با مطالب و دیدگاه های تجربه های جدیدی آشنا شد

      -           والدین از پیشرفت تحصیلی دانش آموز اظهار رضایت كردند

-        مهارت سخن گفتن در دانش آموز در میان جمع تقویت شد

-        كلاس درس به محیطی گرم و دوست هم برای دانش آموز و معلم تبدیل شد

-        مشاركت در میان دانش آموزان و معلمان و دیگر كاركنان مدرسه افزایش یافت

نتیجه گیری:

اضطراب یك بخش طبیعی زندگی است در مورد كودكان اضطراب اغلب واكنشی به بعضی آشفتگی های فضای زندگی و هیچ اقدام خاصی به جز مراقبت آرام، متضمن رفع آن نیست. وقتی كه اضطراب كودكی آن چنان ناتوان كننده است كه با عملكرد طبیعی تداخل می نماید، بعضی از اقدامات شدید همچون اطمینان بخشی، حمایت و آرامش دانش آموزی باید اعمال گردد. همچنین توانایی ارتباط مؤثر به ما می آموزد كه برای درك موقعیت دیگران – چگونه فعالانه به سخنان آنها گوش دهیم. اگر این اقدامات روان شناختی مؤثر واقع شدند استفاده از آرام بخش های خفیف ممكن است در نظر گرفته شود كودك باید به دقت ارزیابی شود تا احتمال افسردگی رد شود. تنها وقتی شیوه های دیگر مؤثر واقع نشوند باید آرام بخش های مدنظر قرار گیرند و فقط به طور متناوب و غیر مستمر و همراه دیگر اقدامات درمانی موجود استفاده قرار گیرند – روابط میان ولدین مهمترین عامل در تعیین رفتار غیرعادی خصوصاً اضطراب و ترس می باشد هرگاه مادر در خانه بطور طبیعی قادر به بیان احساسات درونی خود نباشد موجب خواهد شد كه، تنگ كردن روابط اجتماعی خود در خانواده منشأ نوعی نگرانی و اضطراب ابتدایی برای كودكان را در خانه فراهم نماید.

ما به عنوان معلم باید سعی كنیم دانش آموزان خود را بیشتر بشناسیم و با خانواده های آنها ارتباط بیشتری برقرار كنیم تا مشكلات دانش آموزان كمتر شود و روحیه شان شاد و روانشان آرام شود و بهتر بتوانند درس بخوانند.

 منابع : 

1-       جمال فر ، ترجمه، روانشناسی شخصیت ، انتشارات بعثت ، 1373 .

2-       شاملو ، سعید، آسیب شناسی روانی ، انتشارات رشد ، 1368 .

3-       آتش پور ، سید حمید،اضطراب ، مجله بهداشت جهان ، سال دهم ، شماره سوم ، 1375 .

4-       احمدی ، سید احمد، مقدمه ای بر مشاوره و روان درمانی ، انتشارات دانشگاه اصفهان ، 1371 .

5-       بیرجندی ، پروین، روانشناسی رفتار غیرعادی ، نشر دهخدا ، 1375 .

6-       سرمد ، غلامعلی نشر، روانشناسی كودك ، دورونی راحرز ، ترجمه آوای نور ، 1373 .

7-       مهری نژاد ، سیدابوالقاسم ،مشاوره و روان درمانی كودكان مشكل دار ، ترجمه، انتشارات ابجد

8-       شكركن ، حسین ،روانشناسی اجتماعی ، ترجمه انتشارات رشد .

9-       احمدیه ، ملك سیما ،بازیابی ارزشها در كودكان و نوجوانان ، انتشارات نشرنی ، 1375 .

10-      ماهنامه آموزشی ، تحلیلی و اطلاع رسانی رشد ، شماره 105 ، 107 و 108.


نمونه اقدام پژوهی در آموزش و پرورش درباره راه های مقابله با ترس و اضطراب در دانش آموزان، نمونه اقدام پژوهی در آموزش و پرورش، راه های مقابله با ترس و اضطراب در دانش آموزان، نمونه اقدام پژوهی، راه های مقابله با اضطراب در دانش آموزان، اقدام پژوهی در آموزش و پرورش، راه های مقابله با ترس در دانش آموزان




طبقه بندی: مقالات پژوهشی: (اقدام پژوهی و معلم پژوهنده، درس پژوهی، پرسش مهر)،
برچسب ها: نمونه اقدام پژوهی در آموزش و پرورش درباره راه های مقابله با ترس و اضطراب در دانش آموزان، نمونه اقدام پژوهی در آموزش و پرورش، راه های مقابله با ترس و اضطراب در دانش آموزان، نمونه اقدام پژوهی، راه های مقابله با اضطراب در دانش آموزان، اقدام پژوهی در آموزش و پرورش، راه های مقابله با ترس در دانش آموزان،
تاریخ: سه شنبه 12 خرداد 1394 | نویسنده: | نظرات

.: