تحقیق و پژوهش در آموزش و پرورش - آراستگی روح معلم

آراستگی روح معلم

خداوند برای شما آسانی می خواهد نه دشواری. (سوره بقره، آیه 185)

انسان، موجود پیچیده و شگفت انگیزی است و هزاران استعداد و سرمایه و بالقوه در عرصه های ذهنی و روحی و جسمی خود دارد. شکوفایی و استخراج آن استعدادها – یعنی تعلیم و تربیت – به درک عمیقی از او و برخوردی ظریف و لطیف با او، نیاز دارد. مقام تعلیم تربیت و سازندگی انسان، مقام لینت و لطافت در کلام و رفتار است. ایجاد تغییر ذهنی، روحی و رفتاری در افراد، موکول به قبول و باور آن اندیشه یا روحیه یا رفتار است و این قبول و باور، در سایه شدت و خشونت، محقق نخواهد شد. البته، مجرمان و متخلفان و متجاوزان به حدود و حقوق فرد و جامعه را می توان -  و باید -  با شدت و زندان و شلاق و جریمه مالی، "تنبیه "و مجازات کرد؛ لیکن "اصلاح"و "تربیت "آنان، جز به قبول و باور خودشان، ممکن نخواهد بود. قابل انکار نیست که تنبیه و مجازات مجرمان و متجاوزان، می تواند برای آنان و دیگران، فرصتی برای اندیشه و زمینه ای برای قبول باور، بوجود بیاورد. در هر صورت، منطق تربیت و سازندگی، منطق قبول و باور است؛ و این مهم، در سایه لطافت و محبت و مدارا حاصل می شود.

"شگفت انگیز است که امروزه، به مهندسی انسان -  انسانی که خالق و فرمانده و رهبر ماشین است -  کمتر از مهندسی ماشین -  ماشینی که مصنوع و مخلوق فکر و دست انسان است -  توجه می شود. برای شناختن کار یک ماشین ساده یا کار با یک ماشین تحریر و یا رانندگی اتومبیل، چندین ماه باید وقت صرف درس های نظری و تمرین های عملی گردد، لیکن انسان ها، هنگامی که به عنوان مادر یا پدر، می خواهند کودکی را بپرورانند، می پندارند به هیچ گونه آموزش ویژه، نیازی ندارند... انسان -  این طریقه معجون شگفت و آمیخته از فرشته و شیطان، یا فرشته و حیوان -  را، اگر تا حد یک ماشین ناچیز و ساده پایین بیاوریم، تازه دست کم، ماهها را باید صرف وقت تحصیل مقدماتی ترین اصول مهندسی وی نماییم."

"... انسان ها، به مثابه صندوق رمزند. گشودن کتاب روح و جلب همکاری آن ها، بیش از هر چیز، آگاهی و ظرافت می خواهد، نه زور ! قوانین رفتار انسان ها را باید مانند قوانین فیزیک و شیمی و فیزیولوژی "کشف "کرد نه  «وضع».                                                                      

ابن خلدون می نویسد: "تندخویی و فشار در آموزش، برای شاگرد زیانبخش است؛ به ویژه در ملکه استعداد خردسالان و نوآموزان، تاثیرات بد می بخشد... و انبساط نفس را در تنگنا قرار می دهد و نشاط آنان را از میان می برد و ایشان تنگ خو بار می آیند... و این حال، آنان را به تنبلی می خواند و وادار به دروغ و خباثت می کند... و در نتیجه از غایت و هدف انسانیت خود باز می ماند و محدود می شود.

دلیل اهمیت و نقش آفرینی نرمخویی و آسانی گیری در تعلیم و تربیت این است که رفق و مدارا و لینت، موجب محبت و انس متعلمان و متربیان نسبت به معلمان و مربیان           می شود. چنانچه سخت گیری و خشونت معلمان موجب گریز و تنفر آنان می شود. حالت انس و محبت میان معلم و متعلم، زمینه را برای نفوذ و تغییر رفتار متربیان و ایفای نقش ها و مسوولیت هایی که معلم دارد فراهم می آورد؛ که مهمترین آن ها در این عرصه، نقش الگویی، حجیت و سندیت، انگیزه سازی و هدایت و راهنمایی است.

امام علی (ع) می فرماید:

به نرمی و ملاطفت، دل ها، انس و آرام می گیرند. و در سخن دیگری فرمودند:

هر که طبع و خلق او خشن باشد، اطراف او خالی می گردد. خداوند در سوره آل عمران آیه 159 در مورد مهرورزی و نرمخویی پیامبر اعظم (ص) و نقش آن در نفوذ دعوت او می فرمایند:

به واسطه رحمت خداوند تو با مردم نرم و مهربان شدی و اگر تندخو و سخت دل بودی از اطراف تو پراکنده می شدند. بدون تردید احساس آرامش و امنیت متربیان در اثر نرم خویی و مهرورزی مربیان، امکان یادگیری، سرعت انتقال و سهولت فهم و درک آنان از مطالب را نیز افزایش می دهد.

توصیه پیامبر عالیقدر اسلام (ص) به همه معلمان این است که: 

تعلیم دهید و سهل گیرید و سخت نگیرید. تعلیم دهید و خشونت نکنید.

جلوه های نرمخویی و آسان گیری معلمان 

نرمخویی و آسان گیری، با آن دانش، اهمیت و کارکردی که در تعلیم و تربیت دارند، چه جلوه ای در حالات و رفتار معلمان و مربیان دارند؟ به عبارت دیگر، اگر  معلمان ومربیان بخواهند نرمخویی و آسان گیری را عملیاتی کنند و در رفتارشان ظاهر سازند، چه باید بکنند؟ در این بخش به مهمترین جلوه ها و مظاهر نرمخویی و آسان گیری در تعلیم و تربیت اشاره می کنیم.

الف) مراعات ظرفیت ذهنی متعلمان:  یکی از جلوه های برجسته ی نرمخویی و آسان گیری معلمان، مراعات ظرفیت ذهنی متعلمان و متربیان است. انتخاب مطالب، نحوه سازماندهی و چگونگی ارایه آن ها و همچنین بکارگیری تعالیم و اصطلاحات، به طریق متناسب توان دریافت ذهنی فراگیران باشد. بدون تردید، دانش، مطالب، پژوهش ها و تجربیات معلمان، ممکن است به طوره ناخود آگاه، آنان را دچار نوعی قیاس به نفس کند و فراموش کنند که متعلمان در آغاز مسیری هستند که آنان چند صباحی پیش از آنان ها عبور کرده اند.

ب) گشاده رویی: جلوه دیگر نرمخویی معلمان، "گشاده رویی "یا خوشرویی آنان است. لطافت و محبت و رحمت، که موجب انس و امنیت دیگران می شود، پیش از آن که از "زبان "برخیزد، از "چهره "نمایان میشود. ینی چهره، پیش از زبان سخن می گوید. با اینکه "سلام " در آداب معاشرت اسلامی، نشان محبت و اعلام صلح و صفا و صمیمیت است، لکن افراد پیش از مواجه شدن با اسلام، با چهرۀ او مواجه می شوند.

معلمان و مربیان، علاوه بر نرم گویی و کلام محبت آمیز و لحن آرام بخش، با روی گشاده خود مظهر دیگری از نرم خویی و آسان گیری را به نمایش می گذارند و برای شاگردان خود، انس و امنیت به ارمغان می آورند و از این رهگذر، زمینه مساعدی برای شکوفایی استعداد های آنان فراهم می آورند. امام علی (ع) می فرماید: گشاده رویی موجب انس میان دوستان می شود. پیامبر گرامی اسلام(ص) فرمودند: خداوند کسی را که در مقابل برادران خود ترشرو ظاهر می شود، دشمن می دارد.

ج) آسان گیری و آسان پذیری تکالیف: جلوه دیگر نرم خویی معلمان، آسان گیری و آسان پذیزی معلمان است. منظور از آسان گیری تکالیف ان است که هرگاه معلم -  به حسب سطح و دوره تحصیلی -  مشق، مطالعه، تحقیق و یا پژوهشی را به عهده متعلمین قرار می دهد، توان ذهنی، میزان فراغت و حجم درس های آنان را در نظر بگیرد و از سخت گیری بی مورد که موجب از بین رفتن نشاط و شادابی در فراگیری دانش میشود، پرهیز نماید. تکالیف سنگین و، موجب دلزدگی و تنفر از آموختن می شود. و نیز  منظور از  آسان پذیری تکالیف آن است که هرگاه متعلمین به ارایه تکالیف و وظایف آموزشی خود می پردازند، در پذیرش آن سخت گیری نشود. هنگامی که به سوال معلم پاسخ می گویند و یا نتیجه تحقیق خود را ارایه می کنند، نه فقط نباید وارد عرصه مچ گیری و چانه زنی با آنان شد، بلکه باید با کمک به موقع، اضطراب آنان را کم کرد و در استدلال و مستند سازی مطالب آنان، پشتیبانی علمی نمود.

ائمه معصومین(ع) به ویژه در تعلیم و تربیت دینی افراد، آسان گیری و آسان پذیری تکالیف را در مورد کسانی که دارای درجات ایمانی ضعیف و پایانی هستند و بالاخص در مورد کسانی که تازه به جمع مومنین پیوسته اند، همواره توصیه و تأکید می فرمودند.

نکته اساسی در این بخش از مظهر نرم خویی و آسان گیری این است که معلمان و مربیان باید توجه داشته باشند که هدف و کارکرد این منش و روش، اثر بخشی نقش و مسوولیت آنان است و همین مطلب، چارچوب و مرز  تعیین کننده حدود آسان گیری است. نرم خویی و آسان گیری اگر به اهداف آموزشی و ایفای صحیح نقش های  معلمان و مربیان صدمه وارد کند، فاقد ارزش است.

معصومه توکلی و  کمال مرتضی زاده

رودسر



مقالات نشریه نگاه آموزش و پرورش
مقالات نگاه آموزش و پرورش
مقالات آموزش و پرورش
مقالات معلمان نشریه نگاه آموزش و پرورش
مقاله های منتشر شده معلمان در نشریه نگاهی به رویدادهای آموزش و پرورش
مقاله های منتشر شده معلمان در نشریه نگاه آموزش و پرورش
مقاله های معلمان در نشریه نگاه آموزش و پرورش





طبقه بندی: مقالات نشریه نگاه آموزش و پرورش،
برچسب ها: مقالات نشریه نگاه آموزش و پرورش، مقالات نگاه آموزش و پرورش، مقالات آموزش و پرورش، مقالات معلمان نشریه نگاه آموزش و پرورش، مقاله های منتشر شده معلمان در نشریه نگاهی به رویدادهای آموزش و پرورش، مقاله های منتشر شده معلمان در نشریه نگاه آموزش و پرورش، مقاله های معلمان در نشریه نگاه آموزش و پرورش،
تاریخ: جمعه 29 خرداد 1394 | نویسنده: | نظرات

.: