تبلیغات
 تحقیق و پژوهش در آموزش و پرورش - آسیب‌شناسی پژوهش د‌‌‌‌‌ر نظام تعلیم و تربیت

آسیب شناسی پژوهش در نظام تعلیم و تربیت

ظرف سال های گذشته كارهای پژوهشی در آموزش و  پرورش گسترش قابل توجهی داشته است. اما وقتی كیفیت پژوهش را مورد بررسی قرار می دهیم، جای بسیاری برای بهبودی وجود دارد. بدیهی است در این شرایط گذار از مرحله رشد كمی به سمت توسعه كیفی پژوهش های آموزشی ضروری است. زیرا گام برداشتن در مسیر ترقی و كمال علمی، بیش از هر چیز در گرو عطف توجه به پژوهش است، چرا كه شاخص های موجود نشان از وجود رابطه مستقیم میان میزان اهتمام جوامع مختلف به پژوهش های علمی و رشد بالندگی آنها در عرصه علوم و دانش فنی دارد. خوشبختانه هفته پژوهش، فرصت مناسبی را برای بازنگری برنامه ها و بازتابی نقاط ضعف و قوت پژوهش فراهم می آورد. بدون تردید ارزیابی دوباره برنامه ها و عملكردها نقش به سزایی در شكوفایی هر چه بیشتر نتایج و دستاوردها خواهد داشت. بدین منظور مقاله حاضر به بررسی سه سطح پژوهش در نظام آموزش و  پرورش می پردازد.

اولین سطح، پژوهش و تحقیق در رده فراگیران است كه بنیادی ترین و گسترده  ترین سطح از پژوهش ها در نظام تعلیم و تربیت به شمار می آید و در عین حال بسیار مورد غفلت قرار گرفته است. هدف اساسی این سطح عبارت است از تقویت روحیه كنجكاوی و كاوشگری در دانش آموزان و آموختن مهارت های حل مسأله و كشف مجهول به آنها. اگر در ارزیابی وضعیت كنونی، نگوییم كه نظام تعلیم و تربیت فعلی همچون بسیاری از نظام های مشابه به ویژه در كشورهای در حال توسعه به  گونه ای عمل می كند كه رگه های كنجكاوی فطری موجود در كودكان و نوجوانان را از بین می برد. با نگاهی به انبوه تحقیقات و تألیفات متنوعی كه با قیمت های مناسب در بسیاری از كتابفروشی ها در دسترس دانش آموزان قرار دارد از یك سو و همچنین شرایط سهل و ساده كپی برداری نا به جا و سو استفاده از منابع اینترنتی از سوی دیگر، می توان به میزان كیفیت تحقیقات انجام شده توسط دانش آموزان پی برد و با اطمینان ادعا كرد كه نظام تعلیم و تربیت ما آنچنان كه مقصود از پژوهش در سطح یادگیرندگان است، چنین تمایل یا گرایشی را بارور و شكوفا نمی سازد. بدیهی است برای رفع آسیب موجود باید روحیه تحقیق و تفكر علمی در دانش آموزان را با استفاده از روش های آموزش فعال در همه سطوح آموزشی پرورش داده، آنها را با اصول و روش های پژوهش و استفاده از منابع اینترنتی آشنا ساخته و طعم شیرین تحقیق و پژوهش را به كامشان بچشانیم.

دومین سطح از پژوهش ها، سطح معلمان است. در این سطح درگیر ساختن معلمان در فعالیت های پژوهشی ضروری می نماید. فرآیند یاددهی- یادگیری بسیار پیچیده تر از آن است كه بتوان انتظار داشت مجموعه ای از یافته های علمی به عنوان تكیه گاهی انحصاری مورد استفاده قرار گیرد. نتیجه اینكه در ایفای موفقیت آمیز رسالت حرفه ای، معلم مكلف است خود اقدام به پژوهش نموده و در كسب دانش  جدید و معتبر حرفه ای ایفای نقش نماید. اگر چه سطح دوم ناظر بر ضرورت درگیر شدن معلمان با امر پژوهش است، متاسفانه به جای تحقیق های كیفی با انبوه پژوهش های كپی برداری شده آن هم نابجا مواجهیم (نگاهی به آثار ارسالی به كمیسیون بررسی آثار و تألیفات، مؤید همین مطلب است). یكی از طرح های پژوهشی «معلم پژوهنده» است. آثاری كه تحت عنوان معلم پژوهنده انجام شده قابل تقدیر است، اما به راستی چه تعداد از این آثار، واقعاً در چارچوب پژوهش در عمل بوده و اهداف این برنامه را كه برخورد پژوهشگرانه و نوآورانه معلم با مسائل و موقعیت های خاص آموزشی و تربیتی است، تأمین می نماید؟ از آنجا كه این برنامه با ذهنیت رایج و مرسوم نسبت به پژوهش های آموزشی تفاوت دارد، تلاش گسترده ای لازم است تا اهداف و چگونگی انجام آن تبیین شده و معلمان به مشاركت در آن ترغیب شوند. اگر برنامه معلم پژوهنده به طور مستمر و با ساختاری متناسب همراه با آموزش مداوم در سطح مناطق انجام شود و یافته  های اصل از طریق نشریات آموزشی و خبرنامه ها در مقیاس وسیع توزیع شود تا معلمان از نتایج آن در حل مسائل و مشكلات خود استفاده نمایند، می توان امیدوار بود كه سطح كیفی پژوهش های آموزشی ارتقا یابد. نظارت بر آموزش صحیح اصول و روش های پژوهش به دانشجو - معلمان در مراكز تربیت معلم و در تمامی رشته های دانشگاهی و آموزش ضمن خدمت در مورد معلمان شاغل و كارشناسان و برنامه ریزان از طریق تشكیل كارگاه های گروهی، از راهكارهای اساسی توسعه كیفی به شمار می آید. درگیر كردن معلمان و مدیران مدارس با فعالیت های پژوهشی از طریق تشكیل گروه های پژوهشی در هر مدرسه متشكل از معلمان و دانش آموزان نیز می تواند به بهبود كیفیت پژوهش كمك به سزایی كند.

سطح سوم، سطح علمی یا دانشگاهی است. این سطح از پژوهش به پژوهش های كاربردی یا بنیادی اطلاق می گردد كه توسط پژوهشگران به معنای كلاسیك آن در محیط  های دانشگاهی یا غیر آن با هدف كشف روابط موجود بین متغیرها انجام می  شود. طرح های پژوهشی را می  توان در زمره این پژوهش  ها به حساب آورد.

متأسفانه به علت محدودیت در نیروی انسانی پژوهشگر، پژوهش به عنوان یك فعالیت درون زا قلمداد نمی  شود و در اكثر موارد انجام طرح  های پژوهشی به نیروهای خارج از آموزش  و  پرورش واگذار می  گردد. استفاده از ظرفیت پژوهشی بالفعل در سطح جامعه برای رونق بخشیدن به فعالیت  های پژوهشی، به نیروهای خارج از آموزش  و  پرورش واگذار می  گردد. استفاده از ظرفیت پژوهشی بالفعل در سطح جامعه برای رونق بخشیدن به فعالیت  های پژوهشی، امر پسندیده  ای است اما تكیه به نیروهای خارج از این نظام راهبردی مخرب است. البته در سال  های گذشته شاهد برنامه  های آموزشی ناظر به تربیت پژوهشگر بوده  ایم كه متأسفانه در سال  های اخیر با جدیت دنبال نشده است.

نكته مهم دیگر، تعیین اولویت  های پژوهشی است.  اولویت  های پژوهشی باید با مسائل و مشكلات آموزشی موجود ارتباط تنگاتنگ داشته باشد، پس تعیین اولویت ها از سوی كارشناسان و مدیران ستادی و بدون توجه به آنچه كه در عمل در مدارس می  گذرد، ممكن است چندان سود بخش نباشد. بنابراین به جای تصمیم  گیری برای تعیین اولویت  ها از سوی رأس هرم، لازم است این اولویت  ها از طرف بدنه آموزش  و  پرورش یعنی معلمان به سطوح بالاتر هرم آموزشی منتقل شود و این زمانی تحقق می  یابد كه در عمل مدارس در برنامه  ریزی  های آموزشی و پرورشی به صورت واقعی شركت نمایند. مروری بر اولویت  های آموزشی، حاكی از وجود عناوین غیرضروری و بعضاً پیش  پا افتاده است كه صرفاً نشانگر وجود فعالیت پژوهشی است و نه حل مشكلات نظام آموزشی از مجرای علمی.

ایجاد و گسترش پایگاه  های اطلاعاتی اینترنتی به صورت تخصصی در حوزه علوم تربیتی و تسهیل فرآیند دسترسی سریع به اطلاعات و انتشار نتایج پژوهش  های انجام شده، به گونه  ای كه معلمان به راحتی بتوانند از آن ها آگاهی حاصل نموده و در كلاس درس به  كار ببرند، از دیگر نكات قابل توجه در این حوزه به شمار می رود. نكته مهم دیگر این است كه پژوهشگران آموزشی در نقش عضو هیأت علمی یا معلم، كمترین فرصت را برای بهبود مهارت علمی خود دارند. اعطای فرصت  های مطالعاتی داخل و خارج از كشور به پژوهشگران و به ویژه آن دسته از معلمانی كه علاقه مندی و شایستگی خود را در این زمینه به نوعی به اثبات رسانیده اند، گامی مؤثر در مسیر ایجاد انگیزه تحقیق و بهبود تحقیقات آموزشی به حساب می  آید.

مریم شریفی- كرج



مقالات نشریه نگاه آموزش و پرورش، مقالات نگاه آموزش و پرورش، مقالات آموزش و پرورش، مقالات معلمان نشریه نگاه آموزش و پرورش، مقاله های منتشر شده معلمان در نشریه نگاهی به رویدادهای آموزش و پرورش، مقاله های منتشر شده معلمان در نشریه نگاه آموزش و پرورش، مقاله های معلمان در نشریه نگاه آموزش و پرورش




طبقه بندی: مقالات پژوهشی: (اقدام پژوهی و معلم پژوهنده، درس پژوهی، پرسش مهر)، مقالات نشریه نگاه آموزش و پرورش،
برچسب ها: مقالات نشریه نگاه آموزش و پرورش، مقالات نگاه آموزش و پرورش، مقالات آموزش و پرورش، مقالات معلمان نشریه نگاه آموزش و پرورش، مقاله های منتشر شده معلمان در نشریه نگاهی به رویدادهای آموزش و پرورش، مقاله های منتشر شده معلمان در نشریه نگاه آموزش و پرورش، مقاله های معلمان در نشریه نگاه آموزش و پرورش،
تاریخ: دوشنبه 1 تیر 1394 | نویسنده: | نظرات

.: